Włączające środowiska edukacyjne

Witamy w module 2 online/hybrydowego kursu JustHer!: ,,Włączające środowiska edukacyjne’’. W tym temacie zwrócimy uwagę na znaczenie włączających środowisk edukacyjnych, które zapewniają każdemu słuchaczowi, niezależnie od pochodzenia, płci czy doświadczeń życiowych, równy dostęp do edukacji i szans na odniesienie sukcesu. Przyjrzymy się bliżej roli edukatora - jakie sposoby nauczania, umiejętności oraz postawy są im potrzebne, aby stworzyć włączające i wspierające środowiska edukacyjne. Moduł będzie poświęcony strategiom i politykom, które sprawiają, że edukacja staje się bardziej dostępna i przyjazna (dostosowanie programu nauczania, nauczanie uwzględniające różnorodność kulturową, wzajemny mentoring, elastyczne plany zajęć itp.). Integracja społeczna jako element edukacji włączającej ma szczególne znaczenie dla migrantek, które często napotykają dodatkowe wyzwania, takie jak bariery językowe, adaptacja kulturowa oraz ograniczony dostęp do zasobów. Przełamując te bariery, edukacja włączająca nie tylko wzmacnia pozycję kobiet jako jednostek, ale także umacnia rodziny i społeczności. Edukatorzy odgrywają w tym procesie kluczową rolę, ponieważ ich podejście może albo ułatwiać uczestnictwo, albo pogłębiać wykluczenie. Dlatego też tworzenie włączających środowisk edukacyjnych jest nie tylko wyborem pedagogicznym, ale także społecznym obowiązkiem.

Podtemat 1: Strategie rozwijania przyjaznej, włączającej i bezpiecznej przestrzeni

W pierwszej części modułu wyjaśnione zostaną koncepcje bezpiecznego i włączającego środowiska edukacyjnego. Szczególną uwagę poświęcono nauczaniu uwzględniającemu różnorodność kulturową jako metodzie szczególnie odpowiedniej dla migrantek. Przedstawiono również koncepcje uczenia się społeczno-emocjonalnego oraz uczenia się opartego na zaufaniu i uczestnictwie. Łącznie te podejścia podkreślają znaczenie doceniania różnorodnego pochodzenia słuchaczy, pogłębiania wzajemnego szacunku oraz tworzenia warunków, w których każdy uczestnik czuje się zmotywowany do działania, dzielenia się i rozwoju. Bezpieczna przestrzeń jest niezbędna dla budowania pewności siebie, ponieważ pozwala uczącym się wyrażać siebie bez obawy przed oceną lub dyskryminacją. Kiedy słuchacze czują się bezpiecznie, są bardziej skłonni do podejmowania ryzyka, zadawania pytań oraz aktywnego uczestniczenia w procesie uczenia się. Silna i pełna szacunku interakcja między edukatorami a uczestnikami dodatkowo wzmacnia tę pewność siebie, zachęcając do współpracy i wzajemnego zrozumienia. Takie środowisko nie tylko wspiera indywidualny rozwój, ale także wzmacnia wspólne doświadczenie edukacyjne grupy.

Podtemat 2: Tworzenie wspierających rówieśniczych grup do nauki

W drugiej części modułu skupimy się na pracy grupowej i podzielimy się kilkoma praktycznymi wskazówkami, jak uczynić proces uczenia się zarówno przyjemnym, jak i wartościowym. W tej sekcji szczególną uwagę poświęcono znaczeniu pracy w parach. Praca w parach pomaga stworzyć bezpieczną i swobodną atmosferę, w której kobiety czują się komfortowo, wyrażając siebie w swój własny sposób. Zapewnia również uczestniczkom przestrzeń do swobodnego dzielenia się osobistymi doświadczeniami, równocześnie stopniowo budując ich pewność siebie. Jednocześnie praca w parach stanowi łagodne wprowadzenie do pracy zespołowej, umożliwiając kobietom ćwiczenie współpracy oraz rozwiązywania problemów w wspierającym środowisku, które szanuje różnice kulturowe i językowe.

Ocena i refleksja nad modułem:

Aby ocenić stopień zrozumienia treści modułu, każdy podtemat zawiera pytania ewaluacyjne. Pytania te zostały opracowane w celu ugruntowania zrozumienia przedstawionych kluczowych pojęć. Dodatkowo na końcu modułu znajdują się pytania ,,do refleksji’’, zachęcające do głębszej refleksji nad poruszanymi tematami i ich zastosowaniem we własnej praktyce dydaktycznej.

Po ukończeniu tego modułu będziesz w stanie:

• Stworzyć włączające i bezpieczne środowisko do nauki: Edukatorzy będą mogli projektować oraz utrzymywać przestrzenie edukacyjne - zarówno fizyczne, jak i online - które sprzyjają poczuciu bezpieczeństwa emocjonalnego, szacunku oraz przynależności, szczególnie w przypadku migrantek i innych marginalizowanych uczących się.
• Zastosować strategie nauczania uwzględniające różnorodność kulturową: Edukatorzy będą mogli uwzględniać różnorodne pochodzenia kulturowe, doświadczenia oraz tożsamości uczestników w planowaniu zajęć i aktywności w grupie, wykorzystując odpowiednie przykłady, teksty i storytelling (opowiadanie historii), aby zwiększyć zaangażowanie oraz zrozumienie.
• Wspierać rozwój społeczno-emocjonalny i aktywne uczestnictwo: Edukatorzy będą mogli wdrażać aktywności rozwijające społeczno-emocjonalne umiejętności słuchaczy - takie jak radzenie sobie z emocjami, rozwiązywanie problemów i nawiązywanie relacji - jednocześnie zachęcając do aktywnego uczestnictwa poprzez aktywności w małych grupach, budowanie zaufania oraz dyskusje skłaniające do refleksji.
• Wspierać efektywne rówieśnicze grupy do nauki: Edukatorzy będą mogli opracowywać i prowadzić zajęcia w małych grupach, które sprzyjają współpracy, wzajemnemu wsparciu oraz dzieleniu się wiedzą, zapewniając wszystkim uczestnikom - zwłaszcza migrantkom - poczucie bezpieczeństwa, szacunku i zaangażowania.
• Wspierać rozwój społeczno-emocjonalny poprzez interakcje koleżeńskie: Edukatorzy będą mogli wdrażać strategie, takie jak storytelling, uczenie się od siebie umiejętności i ćwiczenia z rozwiązywania problemów, które wzmacniają pewność siebie słuchaczy, ich umiejętności komunikacyjne, empatię oraz zdolność radzenia sobie z wyzwaniami kulturowymi i społecznymi.

Zgodnie z definicją UNESCO z 2005 r. włączanie jest postrzegane jako proces uwzględniania i reagowania na zróżnicowane potrzeby wszystkich uczących się poprzez zwiększanie uczestnictwa w nauce, kulturach i społecznościach oraz ograniczanie wykluczenia w obrębie edukacji, jak i z niej samej. Obejmuje zmiany i modyfikacje w treściach, podejściach, strukturach i strategiach. Wcześniej w raporcie GEM 2020 (UNESCO) zauważono, że edukacja włączająca to proces, który obejmuje różnorodność i buduje poczucie przynależności, oparty na przekonaniu, że każda osoba jest wartościowa i ma potencjał, a także powinna być szanowania niezależnie od swojego pochodzenia, zdolności czy tożsamości. Podkreśla również, że włączanie nie jest rezultatem odnoszącym się do jednej grupy na raz - słuchacze mają wiele, wzajemnie się przenikających tożsamości. Istnieje wiele definicji i koncepcji dotyczących bezpiecznej przestrzeni, natomiast na potrzeby tego modułu skupimy się na jednej z nich - wspierającym środowisku edukacyjnym, w którym uczestnicy - w szczególności osoby doświadczające marginalizacji, takie jak migrantki - czują się chronione przed osądzaniem i dyskryminacją, mają możliwość swobodnego wyrażania siebie, a także są wspierane emocjonalnie za pomocą włączających i pełnych szacunku interakcji. Z drugiej strony mamy przyjazną przestrzeń, czyli proaktywne środowisko edukacyjne, które aktywnie integruje nowoprzybyłych lub migrantki, oferując emocjonalną, językową i kulturową pomoc w adaptacji - dzięki której czują się uznane, wspierane oraz przygotowane do uczestnictwa w procesie uczenia się. Jednak, aby każda z tych trzech istotnych podstaw mogła zostać wdrożona w strategie, prowadzący muszą zrozumieć swoją kluczową rolę w tworzeniu takiego środowiska. Edukator jest aktywnym uczestnikiem, a nie obserwatorem: sam tworzy to środowisko, a nie tylko z niego korzysta. W kolejnych akapitach przedstawimy kilka łatwych do wdrożenia strategii, które przyniosą edukatorom praktyczne korzyści.

Nauczanie uwzględniające różnorodność kulturową polega na odwoływaniu się do tradycji, tożsamości, doświadczeń i punktów widzenia uczących się jako cennych zasobów umożliwiających skuteczniejszą pracę w grupie. Podejście to, wywodzące się z koncepcji pedagogiki uwzględniającej aspekty kulturowe, opracowanej w latach 90. przez Glorię Ladson-Billings, kładzie nacisk na mocne strony i wiedzę słuchaczy, a nie na ich postrzegane braki. Celem jest stawianie wysokich oczekiwań przy jednoczesnym nadaniu nauce sensu oraz powiązaniu jej z rzeczywistością każdego uczestnika.

Nauczanie uwzględniające różnorodność kulturową można na różne sposoby dostosować do codziennej pracy edukatora. Korzystając ze znanych metod nauczania, przykłady i teksty do czytania, rozumienia, a nawet tłumaczenia można zaczerpnąć z dzieł popularnych światowych autorów, takich jak Dumas, Remarque, Orwell itp. Z kolei nauczanie to skupia się na mniej konwencjonalnych przykładach literatury, między innymi na dziełach z innych kultur, z różnych części świata oraz autorstwa różnych pisarzy. Jest to szczególnie przydatne w pracy z migrantkami, ponieważ świadczy o szacunku dla ich kultury, daje im poczucie przynależności oraz zachowania ciągłości kulturowej. W tym przypadku nacisk położony jest nie na jeden lub drugi rodzaj literatury, lecz na dostosowanie się do tożsamości i kultury słuchaczy.

Niektóre z głównych zalet tej strategii to: wzmacnienie poczucia tożsamości wśród migrantek, promowanie równości i włączania społecznego, zwiększanie zaangażowania w materiał zarówno podczas zajęć, jak i poza nimi oraz rozwijanie krytycznego myślenia wśród uczących się.

Krok 1: Aktywowanie wcześniejszej wiedzy

Każdy uczestnik, niezależnie od wieku, niesie ze sobą różnorodne doświadczenia. Od edukatorów oczekuje się, że będą zachęcać słuchaczy do wykorzystywania swojej wiedzy i doświadczeń osobistych, aby w większym stopniu angażować się w dyskusje grupowe, co stanowi solidną podstawę do nauki.

Krok 2: Dostosowywanie przykładów

Gdy prowadzący podaje przykłady lub przywołuje wydarzenia z przeszłości, może wskazywać powiązania z bieżącą sytuacją, wydobywać kluczowy kontekst i przenosić go na aktualne okoliczności. Pomaga to uczącym się łatwiej zrozumieć informacje, tworzyć powiązania, rozwijać logiczne myślenie oraz skuteczniej przyswajać treści edukacyjne.

Krok 3: Przeglądanie materiałów edukacyjnych

Kiedy edukator pracuje w środowisku wielokulturowym, należy uwzględnić nowoczesne aspekty nauczania - poszukiwanie literatury lub tekstów, które nie krzywdzą ani nie marginalizują żadnego ze słuchaczy oraz które są zgodne z różnymi wartościami kulturowymi itp.

Krok 4: Kształtowanie środowiska edukacyjnego

Niezależnie od tego, czy nauczanie odbywa się stacjonarnie czy online, atmosfera musi być przyjazna. W przypadku sali lekcyjnej można zastanowić się, co należy usunąć lub dodać, aby przestrzeń stała się bardziej zachęcająca. Jeśli prowadzisz zajęcia online, zastanów się nad odpowiednim tłem, materiałami wideo, muzyką itp., które będą pasowały do typu słuchaczy, ich wieku, pochodzenia i kultury.

Nauczanie poprzez budowanie zaufania i bezpiecznego uczestnictwa - aktywności w małych grupach są skutecznym narzędziem dydaktycznym, zwłaszcza w przypadku migrantek. W ten sposób tworzysz bezpieczną przestrzeń, ponieważ cichsze lub mniej pewne siebie uczestniczki czują się swobodniej, wypowiadając się w mniejszych grupach niż na forum wszystkich słuchaczy. W takich warunkach każda z nich ma większą szansę na przedstawianie swoich pomysłów, zadawanie pytań oraz dzielenie się własnymi doświadczeniami. Bliska współpraca z kilkoma migrantkami pomaga uczącym się nawiązywać relacje, co może zmniejszyć poczucie izolacji. W tej przestrzeni edukatorzy mogą się przemieszczać między grupami, udzielając wsparcia oraz informacji zwrotnej, co pomaga uczestniczkom bardziej angażować się w proces uczenia się. Na przykład, można połączyć słuchaczy pochodzących z różnych środowisk kulturowych lub pozwolić na samodzielny wybór, jeśli komfort jest priorytetem. Zadbaj, aby grupy były niewielkie (3-5 osób). Korzystaj z tematów do dyskusji, takich jak: Podziel się historią lub tradycją ze swojej kultury/kraju/regionu lub opisz wyzwanie, z którym się zmierzyłaś i jak sobie z nim poradziłaś w nowym miejscu zamieszkania. Pamiętaj o wspólnych motywach, różnicach oraz spostrzeżeniach kulturowych. Wykorzystaj przykłady, materiały i studia przypadków odnoszące się do realiów życia migrantek. Z drugiej strony możesz zapewnić możliwości twórczej ekspresji (sztuka, storytelling, prowadzenie dziennika). Storytelling (opowiadanie historii) to niezwykle angażująca i skuteczna metoda, zwłaszcza w przypadku pracy z migrantkami lub różnorodnymi słuchaczami. Kiedy ludzie dzielą się swoimi historiami, materiał nabiera znaczenia. Uczący się łączą abstrakcyjne pojęcia z doświadczeniami życia codziennego. Słuchanie opowieści z różnych środowisk pozwala wszystkim zrozumieć różnorodne perspektywy i doświadczenia. Człowiek z natury lepiej zapamiętuje historie niż listy faktów. Łączenie zajęć z narracją sprawia, że materiał staje się ,,żywy’’.

Uczenie się społeczno-emocjonalne. To pojęcie odnosi się do procesu, w ramach którego jednostki rozwijają umiejętności społeczno-emocjonalne, w tym postawy, przekonania, zdolności i wzorce zachowań, które pomagają im podejmować właściwe decyzje. Wprowadzając wspomniane podejście do zajęć, edukatorzy projektują aktywności, które pomagają słuchaczom:

• Opanowywać i radzić sobie ze swoimi emocjami;
• Budować i utrzymywać pozytywne relacje z innymi;
• Obchodzić się z konfliktami międzyludzkimi i je rozwiązywać;
• Podejmować przemyślane oraz skuteczne decyzje, kierując się względami etycznymi i moralnymi.

Rozwój umiejętności społeczno-emocjonalnych jest szczególnie istotny dla uczących się, takich jak migrantki, które często dysponują ograniczonymi zasobami i zmagają się z dodatkowym stresem (strach przed zmianami, niestabilne warunki życia, obawy o krewnych lub dzieci, którymi muszą się opiekować itp.). Podejście społeczno-emocjonalne pomaga tym uczestniczkom szukać pomocy w razie potrzeby, radzić sobie z emocjami i wyzwaniami, jakie stawia przed nimi otoczenie, w którym obecnie żyją. Takie podejście uczy ich praktycznych umiejętności, takich jak panowanie nad emocjami, rozwiązywanie problemów oraz podejmowanie decyzji, które mogą wykorzystywać na co dzień. Jednocześnie zapewnia wsparcie emocjonalne, pomagające im czuć się zrozumiane, doceniane i pewne w wyrażaniu siebie. Połączenie obu podejść zapewnia, że uczący się nie tylko zdobywają wiedzę, ale także odporność i pewność siebie, aby zastosować ją w trudnych sytuacjach.

Nauczanie rówieśnicze (peer learning) ma bogatą historię, sięgającą starożytnych cywilizacji, takich jak Grecja i Rzym. W tamtych czasach słuchacze często zbierali się w małych grupach, aby omawiać pomysły oraz debatować na różne tematy, pod okiem edukatora lub bardziej doświadczonego uczestnika. To podejście oparte na współpracy nie tylko pogłębiało zrozumienie, ale także wzmacniało poczucie wspólnoty i dzielenie się wiedzą.

Współcześnie nadal odgrywa istotną rolę w edukacji i może być szczególnie cenne dla migrantek. Współpraca w wspierających grupach pozwala im dzielić się doświadczeniami, ćwiczyć nowe umiejętności oraz budować pewność siebie w bezpiecznym otoczeniu. Ucząc się od siebie nawzajem, zdobywają zarówno wiedzę praktyczną, jak i wsparcie społeczno-emocjonalne, które pomaga im skuteczniej odnaleźć się w nowych środowiskach kulturowych, społecznych oraz edukacyjnych.

Rozwój społeczny i emocjonalny wzmacnia się poprzez interakcje koleżeńskie, zwłaszcza w wspierających środowiskach edukacyjnych. Za pomocą ścisłej współpracy z innymi słuchacze ćwiczą dzielenie się, nawiązywanie oraz utrzymywanie przyjaźni, radzenie sobie z emocjami, a także rozumienie różnych ról społecznych. Wspierające nauczanie rówieśnicze pozwala im zarówno dodawać otuchy, jak i ją otrzymywać, budować pewność siebie oraz czuć się bezpiecznie wyrażając siebie. Dla migrantek te kontakty z innymi uczestniczkami są szczególnie ważne, ponieważ zapewniają zarówno wsparcie społeczne, jak i praktyczne możliwości rozwijania umiejętności komunikacyjnych. Dzięki tym interakcjom słuchacze mogą skutecznie nawiązywać kontakty z innymi, odnajdywać się w otoczeniu oraz wyrażać swoje uczucia, nadzieje i doświadczenia z poczuciem pewności siebie i spokoju. Na przykład w środowisku edukacyjnym z migrantkami wspierająca rówieśnicza grupa do nauki mogłaby umożliwiać uczącym się wspólne ćwiczenie nowego języka, dzielenie się doświadczeniami kulturowymi oraz wzajemną pomoc w pokonywaniu trudności w bezpiecznym i wyrozumiałym otoczeniu. Korzyści płynące z nauczania rówieśniczego wykraczają poza zdobywanie wiedzy merytorycznej; sprzyja rozwijaniu umiejętności społecznych, krytycznego myślenia oraz skutecznych strategii uczenia się. Przyjmując ten model nauki opartej na współpracy, uczestnicy wyruszają w podróż nieustannego uczenia się i rozwoju.

Rys. 1: Kobiety uczące się

Źródło: https://pixabay.com/photos/africa-women-female-tanzania-4856283/

Współpraca i wzajemne wsparcie

Migrantki współpracują, aby dzielić się doświadczeniami, wiedzą i praktycznymi umiejętnościami. Każda uczestniczka pomaga innym, jednocześnie ucząc się, a także tworząc poczucie pracy zespołowej oraz wspólnego rozwoju w bezpiecznym środowisku. Edukator może odgrywać kluczową rolę w rozwijaniu współpracy i wzajemnego wsparcia wśród uczących się poprzez ukierunkowywanie interakcji, dawanie przykładu oraz nadawanie im odpowiedniej struktury. W przeciwieństwie do tradycyjnego nauczania, które często koncentruje się na jednokierunkowym przepływie informacji od edukatora do słuchacza, nauczanie rówieśnicze kładzie nacisk na współpracę i otwarty dialog między uczestnikami. To podejście sprzyja tworzeniu włączającego środowiska, w którym słuchacze czują się pewnie, dzieląc się pomysłami, zadając pytania oraz w pełni angażując się w omawiane treści. W takim środowisku każdy pełni podwójną rolę - zarówno uczestnika, jak i edukatora - kształtując wzajemnie wspierającą się relację, która pogłębia doświadczenie edukacyjne całej grupy.

Jak to działa w praktyce?

Dzielenie się historiami i wymiana umiejętności

Utwórz małe grupy składające się z 3-5 kobiet. Każda uczestniczka dzieli się osobistą historią, tradycją lub umiejętnością. Członkowie grupy aktywnie słuchają, zadają pytania oraz udzielają informacji zwrotnych. Po opowiedzeniu każdej historii grupa omawia wyciągnięte wnioski i podobieństwa doświadczeń. Na koniec każda uczestniczka wskazuje jeden sposób, w jaki może wesprzeć innego członka grupy, np. wspólne ćwiczenie języka docelowego lub dodawanie otuchy. Rozwija to zaufanie, poczucie wspólnoty oraz praktyczne umiejętności, jednocześnie sprzyjając wzajemnemu wsparciu.

Wspólne rozwiązywanie problemów

Małe grupy omawiają wyzwania życia codziennego, z jakimi się mierzą (znalezienie lokalnych usług, pogodzenie pracy z obowiązkami rodzinnymi czy przystosowanie się do nowego otoczenia). Każda uczestniczka po kolei dzieli się wyzwaniem, a grupa proponuje praktyczne rozwiązania. Edukator zachęca do słuchania z szacunkiem i dba o to, aby każda z nich podzieliła się swoimi pomysłami. Sprzyja to współpracy, rozwija umiejętności rozwiązywania problemów oraz zapewnia wsparcie emocjonalne.

Znana aktywność

Słuchacze wybierają umiejętność, w której czują się pewnie (gotowanie, rękodzieło, technologia, umiejętności językowe) i uczą jej jednej lub dwóch uczestniczek z małej grupy. Następnie grupa zastanawia się nad tym, czego się nauczyła oraz w jaki sposób nauczanie przyczyniło się do budowania pewności siebie. Sprzyja to rozwijaniu wzajemnego szacunku, współpracy i poczucia własnej wartości.

Cele

W małych grupach uczestniczki omawiają swoje osobiste cele (nauka języka, znalezienie pracy, znalezienie mieszkania, zaproszenie członków rodziny) i wspólnie zastanawiają się nad krokami, które pozwolą je osiągnąć. Członkowie grupy oferują sobie wzajemne wsparcie, porady oraz pomysły na dalsze działanie. Zachęca to do współpracy, planowania, odpowiedzialności i wsparcia.

Atmosfera sprzyjająca nauczaniu rówieśniczemu

Wielu edukatorów uważa, że praca w grupie pomaga słuchaczom rozwijać wartościowe cechy, takie jak pewność siebie, umiejętności komunikacyjne i poczucie przynależności. Jednak często jest ona niedostatecznie wykorzystywana podczas zajęć. Zazwyczaj wynika to z obaw dotyczących organizacji, różnic kulturowych lub dynamiki wszystkich uczestników, zwłaszcza w przypadku zajęć stacjonarnych.

Zanim przyjrzymy się, jak zwiększyć jej efektywność, warto wyjaśnić, czym praca grupowa nie jest:

• Przestawianie krzeseł i stolików bez wyraźnego celu;
• Losowe przydzielanie słuchaczy do grup bez uwzględniania ich poziomu językowego, pochodzenia kulturowego lub indywidualnych potrzeb, co może uniemożliwiać znaczącą interakcję;
• Przydzielanie zadania bez wyznaczenia określonego celu, przydzielenia ról lub podania szczegółowych instrukcji.

Jednym z największych wyzwań są relacje międzyludzkie i dynamika grupy. Dla migrantek szczególnie ważne jest poczucie, że są szanowane, wysłuchane oraz doceniane. Skuteczna współpraca wymaga bezpiecznego i wspierającego środowiska, w którym słuchacze czują się swobodnie, dzieląc się wiedzą oraz ucząc się razem. Może to wymagać czasu i przygotowań, ale rezultaty są warte wysiłku.

Oto kilka praktycznych strategii:

1. Metoda Kiplinga (5W1H - Who? What? Where? Why? When? How?)

Ta prosta technika pomaga uczestnikom spojrzeć na problem, sytuację lub zadanie z różnych perspektyw, odpowiadając na sześć kluczowych pytań:

Kto? Co? Gdzie? Dlaczego? Kiedy? Jak?

Odpowiedzi krok po kroku pozwalają uzyskać pełniejsze zrozumienie, nawet jeśli barierą jest język. Ta metoda sprawdza się również w parach lub małych grupach: każda kobieta może wziąć na siebie odpowiedzialność za udzielenie odpowiedzi na jedno z tych pytań, dzięki czemu wszystkie mają swój wkład.

2. Czas na opowieść

Dzielenie się osobistymi historiami to skuteczny sposób na budowanie zaufania, pewności siebie i poczucia wspólnoty. Rozpocznij sesję, opowiadając krótką historię ze swojego życia, a następnie zachęć uczestniczki, aby podzieliły się czymś ze swojego. Nie musi to być coś ,,wielkiego’’ - może dotyczyć codziennego życia, ulubionego posiłku albo czegoś nowego, czego doświadczyły w obecnym mieście.

Na początku można to zrobić z całą grupą. Następnie możesz zachęcić kobiety do dzielenia się doświadczeniami w parach lub małych grupach (2-4 osoby). To ćwiczenie tworzy wspierającą atmosferę, w której każdy zostanie wysłuchany.

Ważne jest, aby wszystkie kobiety czuły się szanowane, wysłuchane i doceniane. Sprzyjające środowisko zachęca je do wyrażania siebie, proszenia o pomoc oraz budowania pewności siebie - pomimo różnic kulturowych i językowych. Praca w grupie, jeśli jest starannie zaplanowana, może stać się skutecznym narzędziem wzmacniania poczucia sprawczości oraz integracji.

Źródło: https://pixabay.com/illustrations/book-dog-fairy-tales-child-kid-794978/

Materiał do refleksji - Podtemat 1: Włączanie jest opisywane jako proces, a nie jako ostateczny rezultat. Co to oznacza dla Ciebie jako edukatora? Czy włączanie może kiedykolwiek zostać ,,zakończone’’? Przypomnij sobie sytuację, w której czułeś/aś się naprawdę mile widziany/a w grupie lub w środowisku edukacyjnym. Jakie konkretne działania lub postawy stworzyły to poczucie bezpieczeństwa i przynależności? Migrantki często łączą w sobie wiele tożsamości (matki, pracownicy, nowoprzybyłej, członkini społeczności). W jaki sposób uznanie tych nakładających się ról mogłoby zmienić podejście edukatora do nauczania?

Materiał do refleksji - Podtemat 2: Zastanów się nad sytuacją, w której skutecznie nauczyłeś/aś się czegoś od innego edukatora. Co sprawiło, że to doświadczenie było udane i w jaki sposób można je powtórzyć stacjonarnie lub online? Weź pod uwagę różnorodność kulturową i językową w swoim środowisku edukacyjnym - jak możesz zorganizować rówieśnicze grupy do nauki, aby każda uczestniczka czuła się szanowana, wysłuchana oraz wspierana?

Cały moduł został opracowany jako wsparcie dla edukatorów prowadzących zajęcia.

Podtemat 1: Ta sekcja jest przeznaczona dla edukatorów i skupia się na pogłębieniu zrozumienia środowiska, w którym migrantki mogłyby czuć się komfortowo podczas uczenia się, niezależnie od tego, czy zajęcia odbywają się online, stacjonarnie, czy w formie hybrydowej. Krótko mówiąc, wyjaśniliśmy kluczowe zasady tworzenia środowiska edukacyjnego, które sprawia, że słuchacze czują się swobodnie. Przedstawiliśmy kilka strategii, które mogą służyć jako podstawa, na której każdy edukator może się oprzeć, biorąc pod uwagę specyfikę grupy, z którą pracuje. Podaliśmy również przykłady praktycznego zastosowania tych strategii oraz tego, co można osiągnąć dzięki ich wdrożeniu.

Podtemat 2: Druga część skupia się na nauczaniu rówieśniczym, wyjaśniając jego istotę i sposób, w jaki przyczynia się do pracy z migrantkami. Przedstawiono kilka podejść dla edukatorów mających na celu zachęcanie do współpracy w grupie, dzielenia się z innymi, a nawet zapewniania wsparcia emocjonalnego. Podano konkretne przykłady, w jaki sposób edukator może stworzyć odpowiednią atmosferę pracy opartą na zaufaniu, zrozumieniu oraz wsparciu. Nauczanie rówieśnicze nie tylko poprawia efekty uczenia się, ale także pomaga umacniać silniejsze więzi między słuchaczami, tworząc poczucie wspólnoty. Poprzez pielęgnowanie wzajemnego szacunku i otwartej komunikacji, edukatorzy mogą zachęcać migrantki do aktywnego zaangażowania się, dzielenia się swoimi doświadczeniami oraz wspierania się nawzajem. Z biegiem czasu to podejście oparte na współpracy wzmacnia pewność siebie, odporność i umiejętności społeczno-emocjonalne uczących się, które są niezbędne do odnalezienia się w nowych środowiskach kulturowych i edukacyjnych.

1. Chetty, R., Friedman, J. N., & Rockoff, J. E. (2011). The long-term impacts of teachers: Teacher value-added and student outcomes in adulthood (NBER Working Paper 17699). Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research. http://www.nber.org/papers/w17699.pdf
2. Di Fabio, A., & Kenny, M. (2016). Promoting well-being: The contribution of emotional intelligence.
3. Gower, S. (2022). "You have to go gently": Mentors' perspectives of a peer mentoring program for refugee and migrant women. BMC Women's Health, 22(1), 1--9. https://doi.org/10.1186/s12905-022-02119-2
4. Ladson-Billings, G. (1994). The dreamkeepers: Successful teachers of African American children. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
5. Nieuwboer, C., & van'T Rood, R. (2016). Learning language that matters: A pedagogical method to support migrant mothers without formal education experience in their social integration in Western countries. International Journal of Intercultural Relations, 51, 29--39. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2016.02.001
6. Nye, B., Konstantopoulos, S., & Hedges, L. V. (2004). How large are teacher effects? Educational Evaluation and Policy Analysis, 26, 237--257.
7. Ouaarab-Essadek, H. (2025). Training to Act (Formar para Actuar): Peer-led health promotion for immigrant women. Journal of Immigrant and Minority Health. https://doi.org/10.1007/s10903-025-01732-8
8. Payton, J. W., Wardlaw, D. M., Graczyk, P. A., Bloodworth, M. R., Tompsett, C. J., & Weissberg, R. P. (2000). Social and emotional learning: A framework for promoting mental health and reducing risk behaviors in children and youth. Journal of School Health, 70, 179--185.
9. UNESCO. (2005). Guidelines for inclusion: Ensuring access to education for all. Paris: UNESCO.
10. UNESCO. (2020). Global Education Monitoring Report 2020: Inclusion and education -- All means all. Paris: UNESCO. https://gem-report-2020.unesco.org/thematic/
11. Western Governors University (WGU). (2022). Peer learning: Overview, benefits, and models. https://www.wgu.edu/blog/peer-learning2208.html
12. Yoder, N. (2014). Teaching the whole child. American Institute for Research.
13. Zimmerman, B. J. (2000). Self-efficacy: An essential motive to learn. Contemporary Educational Psychology, 25, 82--91.
14. European Institute for Gender Equality (EIGE). (2019). Education and training of migrant women: What works? https://eige.europa.eu/newsroom/news/education-and-training-migrant-women-what-works
15. CESIE. (n.d.). Safe hut, safe space -- Palermo. https://cesie.org/en/news/safe-hut-safe-space-palermo/
16. EdWeek. (2022, April). Culturally responsive teaching & culturally responsive pedagogy. https://www.edweek.org/teaching-learning/culturally-responsive-teaching-culturally-responsive-pedagogy/2022/04
17. Graduate Northeastern. (n.d.). Culturally responsive teaching strategies. https://graduate.northeastern.edu/knowledge-hub/culturally-responsive-teaching-strategies/
18. Teaching Cornell. (n.d.). Peer learning and group evaluation. https://teaching.cornell.edu/peer-learning-and-group-evaluation
19. EngLearning Cornell. (2020, May 11). Collaborative learning: A social endeavor. https://englearning.engineering.cornell.edu/2020/05/11/collaborative-learning-a-social-endeavor/
20. Mentessa. (n.d.). Unlock the power of peer learning: Boost skills. https://www.mentessa.com/unlock-the-power-of-peer-learning-boost-skills
21. Understood. (n.d.). What is culturally responsive teaching. https://www.understood.org/en/articles/what-is-culturally-responsive-teaching

Wzorce zachowań: Wzorzec zachowań odnosi się do charakterystycznego sposobu, w jaki dana osoba zazwyczaj się zachowuje (według słownika Collins English Dictionary, © HarperCollins Publishers). Składa się z sekwencji działań, reakcji lub myśli, które występują w rozpoznawalny i często powtarzalny sposób w ciągu całego życia człowieka. Te wzorce mogą wpływać na to, jak jednostki reagują na różne sytuacje, wchodzą w interakcje z innymi oraz podejmują decyzje. Z biegiem czasu powtarzające się zachowania tworzą nawyki i tendencje, które pomagają kształtować ogólną osobowość oraz podejście do codziennego życia.

Środowisko wielokulturowe: Oznacza różnorodność pod względem pochodzenia etnicznego, płci, wyznania, przynależności społecznej itp. Takie środowisko skupia edukatorów o różnym pochodzeniu kulturowym.

Myślenie krytyczne: Jest to umiejętność analizowania, syntezowania, oceniania oraz stosowania informacji zdobytych poprzez obserwację, doświadczenie i refleksję w celu rozwiązywania problemów.